หลังจาก Vladimir Putin ออกคำสั่งบุกยูเครน รัฐบาลชาติตะวันตกดำเนินการยึดเรือซูเปอร์ยอช์ตไป 20 กว่าลำ เพื่อหวังลงโทษประธานาธิบดีของรัสเซียและพวกพ้องมหาเศรษฐีในเครือข่ายอำนาจ นับเป็นการเดินหมากประชาสัมพันธ์ชั้นเยี่ยม แต่ในแง่ตัวเลขเศรษฐศาสตร์กลับเข้าขั้นหายนะ เมื่อเวลาผ่านไป 4 ปี เรือหลายลำถูกปล่อยให้ทรุดโทรมอยู่ตามท่าเรือจนผลาญเงินภาษีไปแล้วหลายสิบล้านเหรียญ
เมื่อวันที่ 4 เมษายน ปี 2022 หรือไม่ถึง 6 สัปดาห์หลังจากกองกำลังรัสเซียเปิดฉากโจมตียูเครน เจ้าหน้าที่จาก Guardia Civil ของสเปนร่วมกับ FBI และกระทรวงความมั่นคงแห่งมาตุภูมิสหรัฐฯ บุกขึ้นเรือซูเปอร์ยอช์ตหรู Tango ขนาดความยาว 255 ฟุต ซึ่งจอดเทียบท่าอยู่ที่ Palma de Mallorca ของสเปน
โดยรัฐบาลสหรัฐฯ อ้างว่า เรือซูเปอร์ยอช์ตมูลค่า 90 ล้านเหรียญสหรัฐฯ ลำนี้เป็นทรัพย์สินของ Viktor Vekselberg มหาเศรษฐีชาวรัสเซียซึ่งอยู่ในบัญชีคว่ำบาตร (มีมูลค่าทรัพย์สินสุทธิ 9 พันล้านเหรียญ) และเข้ายึดตามหมายศาลของสหรัฐฯ ด้วยข้อกล่าวหาเกี่ยวกับการฉ้อโกงธนาคาร การฟอกเงิน และการละเมิดมาตรการคว่ำบาตร
ปฏิบัติการครั้งนี้ถือเป็นหมากรุกกระดานแรกของชาติตะวันตกในการเล่นงานเหล่ามหาเศรษฐีทรงอิทธิพลชาวรัสเซียที่ “สนับสนุนระบอบเผด็จการเพื่อผลประโยชน์ทางการเงิน”
“วันนี้เจ้าหน้าที่ของเรายึดทรัพย์สินของบุคคลที่อยู่ในบัญชีคว่ำบาตร ซึ่งมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับรัฐบาลรัสเซียเป็นครั้งแรก” Merrick Garland ซึ่งดำรงตำแหน่งอัยการสูงสุดของสหรัฐฯ ในขณะนั้นกล่าว “และจะไม่ใช่ครั้งสุดท้าย” ไม่กี่สัปดาห์ต่อมา Garland ย้ำจุดยืนเดิมโดยประกาศว่า จะระดมทรัพยากรทั้งหมดของกระทรวงยุติธรรมเพื่อยึดทรัพย์สินและส่งต่อไปให้ยูเครนโดยตรง
ทว่าเมื่อเวลาผ่านไปนานกว่า 4 ปี คำมั่นที่ Garland เคยประกาศอย่างอาจหาญกลายเป็นภาระก้อนใหญ่ที่สร้างปัญหาไม่รู้จบ Tango ยังคงทอดสมอนิ่งอยู่แทบในจุดเดิมนับตั้งแต่วันที่ถูกยึด ณ ท่าจอดเรือสุดหรูราคาแพงลิบใน Palma ขณะที่รัฐบาลสหรัฐฯ ยังไม่ทีท่าว่าจะสามารถขายเรือลำนี้ได้ และยูเครนก็ยังไม่ได้รับเงินแม้แต่เซนต์เดียว
ในทางกลับกัน ผู้เสียภาษีชาวอเมริกันต้องแบกรับภาระไปแล้วราว 14 ล้านเหรียญสำหรับค่าจ้างลูกเรือขั้นต่ำที่จำเป็นต้องประจำบนเรือ ค่าเบี้ยประกันภัย ค่าน้ำมันเชื้อเพลิงและค่าซ่อมบำรุง หากไร้การอัดฉีดงบประมาณเพื่อเดินเครื่องยนต์และระบบไฟฟ้าอย่างต่อเนื่อง เรือซูเปอร์ยอช์ตจะเริ่มเสื่อมสภาพแทบในทันที
หากความล้มเหลวระดับนี้เกิดขึ้นในภาคธุรกิจเอกชนผู้รับผิดชอบคงหมดอนาคตในหน้าที่การงาน แต่น่าเศร้าที่ในระบบราชการกลับเป็นเรื่องผิดพลาดธรรมดาที่เห็นจนชินตา
ในช่วงไม่กี่เดือนแรกหลังจากรัสเซียเปิดฉากรุกรานยูเครน รัฐบาลชาติตะวันตก 11 ประเทศดำเนินการอายัดหรือยึดเรือซูเปอร์ยอช์ตที่มีความเชื่อมโยงกับชาวรัสเซียไว้อย่างน้อย 20 ลำ มูลค่ารวมราว 4.3 พันล้านเหรียญ ในขณะนั้นปฏิบัติการดังกล่าวสร้างภาพประชาสัมพันธ์ชั้นเยี่ยมในยามสงคราม ทำให้ดูเหมือนกระบวนการยุติธรรมกำลังเดินหน้าอย่างรวดเร็วจากการยึดทรัพย์ ขายทอดตลาด และนำเงินที่ได้ไปช่วยฟื้นฟูยูเครน
ทว่าความจริงกลับไม่ได้เป็นเช่นนั้น ปฏิบัติการดังกล่าวกลายเป็นโครงการผลาญงบประมาณของภาครัฐ เพราะในทางกฎหมายการ “อายัด” แตกต่างจากการ “ริบทรัพย์” ซึ่งเป็นขั้นตอนบังคับก่อนจะสามารถนำเรือออกประมูลขาย ตลอดหลายปีที่ผ่านมามีเรือยอช์ตเพียง 4 ลำเท่านั้นที่ถูกริบทรัพย์สมบูรณ์ตามขั้นตอนทางกฎหมาย และในจำนวนนี้ 3 ลำถูกขายในราคาต่ำกว่ามูลค่าที่ควรจะเป็น
ทั้งนี้ Forbes ประเมินว่า มีรัฐบาลเพียง 2 ประเทศที่เหลือเงินหลังหักค่าใช้จ่าย ได้แก่ สหรัฐฯ และแอนทีกาและบาร์บิวดา อย่างไรก็ตามดูเหมือนว่ายังไม่มีเงินแม้แต่เซนต์เดียวส่งไปถึงยูเครน ขณะที่เรือยอช์ตอีก 2 ลำถูกยกเลิกการอายัดและส่งคืนให้แก่เจ้าของเดิมไปอย่างเงียบๆ
ขณะเดียวกันผู้เสียภาษีในประเทศตะวันตกยังคงต้องแบกรับค่าใช้จ่ายในการดูแลเรือยอช์ตอีก 15 ลำที่จอดทิ้งไว้ตามท่าเรือในเมืองต่างๆ ทั่วยุโรป
เพื่อตีแผ่ตัวเลขความเสียหายที่แท้จริงของยุทธศาสตร์ที่ล้มเหลว Forbes จึงยื่นคำร้องตามกฎหมายเสรีภาพในการรับรู้ข้อมูลข่าวสารต่อหน่วยงานภาครัฐใน 11 ประเทศ ควบคู่กับการแกะรอยสำนวนคดีในชั้นศาล ตลอดจนสัมภาษณ์ทนายความ นายหน้าเรือยอช์ต และผู้ประกอบการอู่ต่อเรือ
ทว่าหน่วยงานรัฐบาลสหรัฐฯ หลายแห่งเลือกที่จะนิ่งเงียบแม้เวลาผ่านไปนานกว่า 1 เดือนหลังได้รับคำร้องอย่างเป็นทางการของพวกเรา ขณะที่อีกหลายประเทศซึ่งรวมถึงอิตาลีและเยอรมนีปฏิเสธที่จะเปิดเผยข้อมูล โดยยกข้อกำหนดด้านการรักษาความลับหรืออ้างว่า การเปิดเผยข้อมูลจะเข้าข่ายละเมิดความลับของราชการ
แม้ต้องเผชิญกับกำแพงการปกปิดข้อมูล แต่ Forbes สามารถตรวจสอบและยืนยันได้ว่า รัฐบาลต่างๆ ใช้งบประมาณไปแล้วมากกว่า 100 ล้านเหรียญในการดูแลเรือยอช์ตเพียง 5 ลำ สำหรับเรือลำอื่นๆ Forbes จับมือกับบริษัทวิเคราะห์ข้อมูลตลาดซูเปอร์ยอช์ต Phronesis Superyacht Intelligence & Insight เพื่อร่วมกันประเมินและคำนวณค่าใช้จ่ายอย่างเป็นอิสระ
เมื่อประมวลผลแล้วปฏิบัติการอายัดเรือซูเปอร์ยอช์ตที่ยืดเยื้อมานานกว่า 4 ปีได้ก่อให้เกิดภาระค่าใช้จ่ายสะสมราว 390 ล้านเหรียญ ในจำนวนนี้ผู้เสียภาษีชาวอเมริกันต้องรับภาระไม่ต่ำกว่า 50 ล้านเหรียญ ซึ่งสูงเป็นอันดับ 2 ในบรรดาประเทศที่เกี่ยวข้อง
อิตาลีคือประเทศที่แบกรับค่าใช้จ่ายสูงที่สุด โดยใช้งบเกือบ 100 ล้านเหรียญเพื่อดูแลเรือ 4 ลำที่ถูกอายัด หนึ่งในนั้นคือ Scheherazade ซูเปอร์ยอช์ตความยาว 465 ฟุต ซึ่งมูลนิธิต่อต้านการทุจริตของ Alexei Navalny อดีตผู้นำฝ่ายค้านรัสเซียผู้ล่วงลับกล่าวอ้างว่า เป็นทรัพย์สินของประธานาธิบดี Vladimir Putin
โดยขณะถูกอายัดเรือลำนี้มีมูลค่าประเมินราว 510 ล้านเหรียญ ปัจจุบัน Scheherazade ยังคงถูกกักไว้ที่ท่าเรือ Marina di Carrara ของอิตาลี พร้อมผลาญเงินภาษีไปแล้วกว่า 15 ล้านเหรียญ และตัวเลขยังคงเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องตามข้อมูลงบการเงินของ Italian Sea Group เจ้าของอู่ต่อเรือที่เรือลำนี้จอดค้างอยู่มาตั้งแต่เดือนพฤษภาคม ปี 2022
ในอีกฟากหนึ่งของประเทศกลายเป็นที่ทอดสมอของ Lady M เรือยอช์ตความยาว 214 ฟุต ซึ่งรัฐบาลอิตาลีอ้างว่า เป็นทรัพย์สินของ Alexey Mordashov เจ้าพ่ออุตสาหกรรมเหล็กชาวรัสเซีย เรือลำนี้จอดค้างอยู่ที่ท่าเรือ Imperia ในอิตาลีมานานกว่า 200 สัปดาห์ โดยผลาญค่าน้ำค่าไฟ 700 เหรียญต่อวัน ค่าธรรมเนียมจอดเทียบท่า 15,000 เหรียญต่อเดือน ยังไม่นับรวมค่าบำรุงรักษาพื้นฐานอีกปีละราว 57,000 เหรียญ
บางประเทศพยายามดิ้นรนเรียกเก็บเงินค่าบำรุงรักษาจากเหล่ามหาเศรษฐีผู้ถูกคว่ำบาตรในระหว่างที่เรือถูกอายัด ทว่ามีโอกาสสำเร็จเพียงริบหรี่ เนื่องจากการจะระบุตัวเจ้าของที่แท้จริงไม่ใช่เรื่องง่ายและเจ้าของบางรายก็ไม่แยแสที่จะควักกระเป๋าจ่าย
กรณีตัวอย่างที่ชัดเจนคือ Luminosity ซูเปอร์ยอช์ตความยาว 353 ฟุต ซึ่งจอดค้างอยู่ในมอนเตเนโกรนับตั้งแต่ Andrei Guryev Jr. บุคคลที่มีชื่อเชื่อมโยงกับเรือลำนี้ และเป็นบุตรชายของ Andrei Guryev เจ้าพ่อธุรกิจปุ๋ยถูกสหภาพยุโรปคว่ำบาตรในเดือนมีนาคม ปี 2022 (Forbes ไม่สามารถติดต่อเพื่อขอความเห็นได้) บรรดาลูกเรือถูกลอยแพเลิกจ้างในเวลาต่อมา นำไปสู่การดิ้นรนเรียกร้องค่าจ้างค้างจ่ายเรื่อยมา
จนกระทั่ง Burgess Crew Services บริษัทตัวแทนผู้ว่าจ้างลูกเรือได้รับอนุมัติให้เบิกเงินจากบัญชีเจ้าของเรือมาจ่ายค่าจ้างตั้งแต่เดือนตุลาคม ปี 2023 ทว่าเวลาผ่านไปเกือบ 3 ปี เงินก้อนดังกล่าวก็ยังส่งไม่ถึงมือลูกเรือ เนื่องจากธนาคารตัวกลางสั่งระงับธุรกรรมและปฏิเสธที่จะปล่อยเงินออกมา
แทบจินตนาการไม่ออกเลยว่าเวลานี้ใครจะยอมควักเงินซื้อเรือลำนี้ในราคาเต็ม จากเรือที่เคยได้ชื่อว่า “พระราชวังกระจกลอยน้ำ” วันนี้กลับทรุดโทรมอยู่กลางผืนน้ำ ใต้ท้องเรือเต็มไปด้วยเพรียงทะเล ขณะที่พื้นไม้สักผุพังจากการถูกแดดแผดเผา
“เรือลำใดก็ตามที่ถูกทิ้งไว้กลางทะเลโดยไม่มีลูกเรือประจำการดูแลจะเสื่อมสภาพลงอย่างรวดเร็ว” Robert Dolling ผู้ร่วมก่อตั้งและ CEO ของบริษัทนายหน้าเรือยอช์ต Verpeka Dolling ในโมนาโกกล่าว พร้อมระบุว่า Luminosity สูญเสียมูลค่าไปแล้วเกินครึ่งหนึ่งเมื่อเทียบกับราคาช่วงก่อนสงครามที่ 275 ล้านเหรียญ “ถ้าไม่ได้อุ่นเครื่องยนต์หรือเครื่องปั่นไฟ และระบบภายในไม่ได้ถูกเปิดใช้งานทุกอย่างจะเริ่มพังลงเรื่อยๆ”
ขณะที่ในเยอรมนี อู่ต่อเรือซูเปอร์ยอช์ต Lürssen กลายเป็นอีกหนึ่งผู้ได้รับผลกระทบจากสงครามอายัดทรัพย์สิน แต่กรณีนี้อู่ต่อเรือชื่อดังเลือกที่จะลุกขึ้นสู้เมื่อทนแบกรับค่าใช้จ่ายหลายล้านเหรียญเพื่อดูแล Dilbar ขนาด 511 ฟุต มูลค่า 600 ล้านเหรียญซึ่งถูกอายัดไว้ไม่ไหว บริษัทจึงตัดสินใจยื่นฟ้อง Federal Office for Economic Affairs and Export Control ของเยอรมนีเมื่อปีที่ผ่านมา
ทั้งนี้ Lürssen ต่อเรือยอช์ตลำนี้เสร็จในปี 2016 แต่โชคร้ายที่เรือถูกส่งกลับมาที่อู่เพื่อซ่อมบำรุงในช่วงที่สงครามปะทุขึ้น และถูกแช่แข็งอยู่ที่เดิมมาจนถึงปัจจุบัน
แม้รัฐบาลจะมีคำสั่งเปิดไฟเขียวให้นำเรือยอช์ตที่ยึดมาออกประมูลขายทอดตลาด แต่ส่วนใหญ่มักจบลงด้วยความล้มเหลว
ย้อนกลับไปในปี 2022 รัฐบาลสหรัฐฯ ระบุว่า Amadea เรือยอช์ตความยาว 348 ฟุต เป็นทรัพย์สินของ Suleiman Kerimov เจ้าพ่อธุรกิจทองคำและสมาชิกวุฒิสภารัสเซีย ซึ่งสหรัฐฯ ขึ้นบัญชีคว่ำบาตรมาตั้งแต่ปี 2018 โดยเรือลำนี้เป็นซูเปอร์ยอช์ตสูง 6 ชั้น พร้อมลานจอดเฮลิคอปเตอร์ สระว่ายน้ำไร้ขอบยาว 10 เมตร ลิฟต์โดยสารตกแต่งด้วยทองคำ และแกรนด์เปียโน Pleyel ที่วาดลวดลายด้วยมือ

เพียงไม่นานหลังรัสเซียเปิดฉากโจมตียูเครน Amadea ถอนสมอออกเดินทางจากท่าเทียบเรือเม็กซิโก มุ่งหน้าสู่ฟิจิในการเดินทางที่ใช้เวลา 18 วัน กระทั่งในเดือนพฤษภาคมปีเดียวกันเจ้าหน้าที่ฟิจิดำเนินการอายัดเรือตามคำร้องขอของ FBI ก่อนที่ FBI จะนำเรือย้ายไปยัง San Diego ในเดือนถัดมา จากนั้นกระทรวงยุติธรรมสหรัฐฯ ใช้เวลาอีก 16 เดือนกว่าจะยื่นฟ้องคดีทางแพ่งในเดือนตุลาคม ปี 2023 เพื่อขอให้ศาลมีคำสั่งริบเรือยอช์ตลำนี้จาก Kerimov อย่างเป็นทางการ
นั่นคือจุดเริ่มต้นของการต่อสู้ทางกฎหมายที่ยืดเยื้อนานกว่า 2 ปีระหว่างรัฐบาลสหรัฐฯ กับมหาเศรษฐีชาวรัสเซียอีกรายอย่าง Eduard Khudainatov ซึ่งอ้างว่าเป็นเจ้าของ Amadea ที่แท้จริง Khudainatov ซึ่งไม่ปรากฏว่ามีความเชื่อมโยงกับ Kerimov ได้ยื่นฟ้องเพื่อคัดค้านการริบทรัพย์ ขณะที่รัฐบาลสหรัฐฯ ยืนยันว่าเขาเป็นเพียง “ตัวแทนบังหน้า”
ในระหว่างนั้นผู้เสียภาษีชาวอเมริกันต้องแบกรับค่าใช้จ่ายดูแลเรือลำนี้รวม 36 ล้านเหรียญ สุดท้ายแล้วรัฐบาลสหรัฐฯ เป็นฝ่ายชนะคดีและสามารถนำเรือออกประมูลได้สำเร็จในเดือนกันยายนปีที่ผ่านมา ทว่าราคาขายอยู่ที่เพียง 37% ของมูลค่าประเมิน 300 ล้านเหรียญในช่วงก่อนสงคราม หลังหักกลบค่าใช้จ่ายรัฐบาลสหรัฐฯ ได้รับเงินเข้ากระเป๋าสุทธิราว 150 ล้านเหรียญ
ทั้งนี้ U.S. Marshals Service ซึ่งรับผิดชอบดูแลเรือระหว่างการถูกอายัดโดยรัฐบาลกลางปฏิเสธที่จะเปิดเผยรายละเอียดตัวเลขทางบัญชีทั้งหมด แต่ระบุว่าเงินก้อนดังกล่าวจะนำไป “ชดเชยแก่ผู้เสียหาย เป็นค่าใช้จ่ายในการดำเนินโครงการ และค่าใช้จ่ายอื่นๆ ของหน่วยงาน” ซึ่งดูเหมือนว่าไม่มีการกันเงินส่วนใดไว้ให้ยูเครน
ผู้ชนะการประมูล Amadea คือ Abbas Sajwani มหาเศรษฐีธุรกิจอสังหาริมทรัพย์วัย 26 ปีจาก Dubai ลูกชายของ Hussain Sajwani มหาเศรษฐีนักพัฒนาอสังหาริมทรัพย์และคนสนิทของ Trump ผู้ได้รับฉายาว่า “Donald Trump แห่ง Dubai”
“มีหลายอย่างที่ทำให้ผมสนใจเรือลำนี้ ตั้งแต่การจัดวางพื้นที่ การตกแต่งภายใน แบรนด์ คุณภาพการต่อเรือ ไปจนถึงสภาพการบำรุงรักษา” Abbas อธิบายขณะนั่งเอนหลังบนโซฟาสีครีมภายในโถงกลางที่กรุด้วยไม้ เมื่อมองผ่านกระจกหน้าต่างด้านหลังเขาออกไปจะเห็นเรือซูเปอร์ยอช์ตนับ 10 ลำลอยอยู่บนผืนน้ำสีฟ้าของทะเลเมดิเตอร์เรเนียน ในจำนวนนั้นมี Axioma และ Alfa Nero รวมอยู่ด้วย ซึ่งทั้ง 2 ลำต่างเคยถูกยึดจากมหาเศรษฐีรัสเซียก่อนนำออกประมูลขาย

ทว่าสำหรับประชาชนผู้เสียภาษี ภาระค่าใช้จ่ายอาจยังไม่จบเพียงเท่านี้ อดีตเจ้าของเรือยอช์ตเริ่มหันมาเรียกร้องค่าชดเชยและค่าเสียหายจากรัฐบาลของประเทศต่างๆ แทนที่จะเสียเวลาเรียกร้องเรือที่นับวันมูลค่ามีแต่จะลดลงคืน
บริษัทบังหน้าซึ่งอ้างว่าเป็นเจ้าของ Royal Romance เรือความยาว 303 ฟุต มูลค่า 200 ล้านเหรียญ ได้ยื่นฟ้องโครเอเชียเพื่อเรียกร้องค่าขาดประโยชน์จากการใช้เรือที่ถูก “อายัด” เป็นเงิน 40 ล้านเหรียญ แม้การคัดค้านลักษณะนี้ส่วนใหญ่จะไม่ประสบผลสำเร็จ แต่นักกฎหมายเตือนว่า ความเสี่ยงของรัฐบาลจะพุ่งสูงขึ้นหากศาลในประเทศต่างๆ เริ่มสั่งปลดรายชื่อออกจากบัญชีคว่ำบาตรหรือตัดสินให้คำสั่งอายัดทรัพย์สินบางรายการเป็นโมฆะ
เช่นเดียวกับที่เกิดขึ้นในเยอรมนี “ในกรณีที่ศาลตัดสินว่าการขึ้นบัญชี (คว่ำบาตร) มิชอบด้วยกฎหมาย มีความเป็นไปได้สูงมากที่จะตามมาด้วยการฟ้องร้องเรียกค่าเสียหาย” Bertrand Malmendier ทนายความผู้เชี่ยวชาญคดีซูเปอร์ยอช์ตจากเมือง Berlin กล่าว เหล่าผู้ชนะคดีสามารถเรียกค่าชดเชยครอบคลุมตั้งแต่การเสื่อมมูลค่าของเรือ รายได้จากการปล่อยเช่าที่สูญเสียไป และค่าใช้จ่ายในการซ่อมบำรุงทั้งหมด
สำหรับสหรัฐฯ ซึ่งเลือกใช้มาตรการแบบเจาะจงเป้าหมายมากกว่าประเทศในยุโรป โอกาสที่เจ้าของเรือจะเรียกร้องค่าเสียหายจากรัฐบาลจึงมีน้อยกว่า ทว่าเมื่อกระแสลมทางการเมืองเริ่มเปลี่ยนทิศเหล่ามหาเศรษฐีก็พอเห็นช่องทางที่จะชนะคดี “พวกเขามีสิทธิ์โดยชอบที่จะยื่นฟ้องอย่างแน่นอน” อดีตที่ปรึกษาของ Office of Foreign Assets Control สังกัดกระทรวงการคลังสหรัฐฯ ซึ่งเป็นหน่วยงานที่บังคับใช้มาตรการคว่ำบาตรกล่าว “อย่าลืมว่าเรากำลังรับมือกับกลุ่มคนทรงอิทธิพลที่มีทั้งทรัพยากรมหาศาล และพร้อมเดินหน้าฟ้องร้องอย่างเต็มที่”
ปฏิบัติการที่เริ่มต้นด้วยความมุ่งมั่นของชาติตะวันตกเพื่อแสดงจุดยืนเคียงข้างยูเครน กลับกลายเป็นความล้มเหลวที่ผลาญงบประมาณไปหลายล้านเหรียญ ยิ่งไปกว่านั้นยังไร้ผลในการช่วยเหลือยูเครนและไม่ได้สั่นคลอนอำนาจของ Putin หรือกลุ่มพันธมิตรของเขาแม้แต่น้อย ดังคำกล่าวของนักเศรษฐศาสตร์ชื่อดังคนหนึ่งที่ว่า “ทางออกของภาครัฐในการแก้ปัญหามักแย่พอกับตัวปัญหา” หรือบางทีอาจเลวร้ายยิ่งกว่า
เรื่อง: Giacomo Tognini
เรียบเรียง: นวตา สันติวัฒนา
ภาพนำเปิด: FRANCISCO UBILLA/AP
เรื่องราวอื่นๆ ที่น่าสนใจ : 2 หนุ่มผู้ปลุกปั้น “Arc” พลิกโฉมธุรกิจทางทะเล



